Szczepionka przeciw pneumokokom
Zakażenia pneumokokowe są wywoływane przez bakterię zwaną pneumokokiem wytwarzającą otoczkę polisacharydową, która warunkuje rozwój określonych objawów. Spośród ponad 100 znanych serotypów pneumokoków, tylko niektóre są niebezpieczne dla człowieka. Nawet 60% dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola może mieć bakterie w nosie i gardle nie mając objawów ale narażając inne osoby wrażliwe na zakażenie – zjawisko to nazywamy nosicielstwem. Najczęściej pneumokoki wywołują choroby górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, zatok oraz zapalenie oskrzeli. Pneumokoki są najczęstszą przyczyną zapalenia ucha środkowego, które może prowadzić nawet do trwałej głuchoty. Bakterie mogą dostać się do krwi i wywołać zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, sepsę (posocznicę). Jeżeli dochodzi do najcięższego scenariusza – zajęcia narządów wewnętrznych (tzw. Inwazyjnej Choroby Pneumokowej) wiele dzieci ma trwałe uszkodzenia narządów, w szczególności mózgu.
Pamiętaj, że:
- Zakażenia pneumokokami występują we wszystkich grupach wieku, ale najbardziej narażone są małe dzieci do 2 lat i osoby starsze powyżej 65 lat,
- Pneumokoki coraz częściej stają się oporne na antybiotyki,
- Powszechne szczepienia małych dzieci chronią też pośrednio osoby starsze, które najczęściej zakażają się od dzieci.
Zakażenia pneumokokowe są jedną z głównych przyczyn zachorowalności i umieralności dzieci na świecie, co roku umiera ponad 1,5 mln osób z powodu zakażeń pneumokokowych, z tego ok. 1 mln z powodu zapaleń płuc. W Polsce każdego roku odnotowuje się ok. 2000 przypadków Inwazyjnej Choroby Pneumokokowej. Liczba zakażeń nieinwazyjnych nie jest dokładnie znana. Ocenia się, że na pneumokokowe zapalenie płuc choruje co najmniej kilkanaście tysięcy osób, a na zapalenie ucha środkowego kilkadziesiąt tysięcy osób.
O szczepionce
Znane są dwa rodzaje szczepionek przeciw pneumokokom. Szczepionki skoniugowane zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe od 10 do 21 serotypów pneumokoków połączonych z nośnikiem białkowym. Są stosowane u dzieci od 6 tyg. życia, młodzieży i dorosłych. Chronią przed zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, sepsą, bakteriemią, zapaleniem płuc oraz zapaleniem ucha wywoływanym przez serotypy pneumokoków zawartych w danej szczepionce. W zależności od wieku szczepienie obejmuje 1-4 dawki. Szczepionka polisacharydowa zawiera oczyszczone polisacharydy otoczkowe 23 serotypów pneumokoków do stosowania u osób od 2 lat, ale głównie dorosłych powyżej 65 lat jako ochrona przed zapaleniem płuc oraz IChP, głównie chorych z przewlekłymi chorobami układu oddechowego, układu krążenia oraz z zaburzeniami odporności.
Obydwa rodzaje szczepionek są bezpieczne i dobrze tolerowane. Po ich podaniu mogą wystąpić łagodne odczyny poszczepienne jak zaczerwienienie, obrzęk, wrażliwość na dotyk, ból w miejscu wstrzyknięcia. Niekiedy obserwuje się gorączkę, rozdrażnienie, niespokojny sen, obniżenie łaknienia, wymioty, biegunkę i wysypkę.
Szczepienia dorosłych
W jakich grupach dorosłych zalecane są szczepienia przeciw pneumokokom?
Szczepienia przeciw pneumokokom są zalecane następującym grupom dorosłych pacjentów:
→ osobom starszym ≥65 lat, u których ze względu na wiek występuje wyższe ryzyko wystąpienia pozaszpitalnego pneumokokowego zapalenia płuc (w Programie Szczepień Ochronnych, wskazano już grupę wieku powyżej 50 lat),
→ dorosłym w wieku 19-64 lata z grup ryzyka z wrodzonymi i nabytymi zaburzeniami odporności:
- zakażenie HIV
- białaczka
- chłoniak Hodgkina
- chłoniaki nieziarnicze
- immunosupresja
- uogólniona choroba nowotworowa
→ dorosłym w wieku 19-64 lata z grup ryzyka z chorobami towarzyszącymi:
- przewlekłe choroby serca
- przewlekłe choroby płuc (w tym astma)
- przewlekłe choroby nerek
- zespół nerczycowy
- cukrzyca
- przewlekłe choroby wątroby, w tym marskość wątroby
- anemia sierpowata
- wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego
- implant ślimakowy
- wrodzona i nabyta asplenia
→ dorosłym w wieku 19-64 lata palącym papierosy.
Jakie szczepionki przeciw pneumokokom można podawać osobom dorosłym?
Szczepionki stosowane w profilaktyce chorób pneumokokowych u osób dorosłych dzielimy na dwie grupy:
- szczepionki skoniugowane (PCV), nowoczesne szczepionki, zawierają oczyszczone polisacharydy otoczkowe 13, 15 lub 20 serotypów pneumokoka połączone z białkiem nośnikowym. W rynku aptecznym dostępne są szczepionka PCV13 (Prevenar13) oraz szczepionka PCV20 (Prevenar20),
- szczepionka polisacharydowa (PPSV), tradycyjna szczepionka, zawierająca oczyszczone polisacharydy otoczkowe 23 serotypów pneumokoka. W rynku aptecznym dostępna jest szczepionka PPSV (Pneumovax23).
Szczepionki skoniugowane i szczepionka polisacharydowa działają w odmienny sposób, dlatego nie są względem siebie równoważne, nie należy ich stosować zamiennie. Różnią się skutecznością i wskazaniami (grupy wieku pacjentów którym mogą być podawane).
ŹRÓDŁO: szczepienia.pzh.gov.pl